सुर्मासरोवर
कुष्टरोगी शिवलाई छोडी हिँडेकी रानी सुर्मा तपस्या गरेको सरोवर सुर्मासरोवर बनेको कथा।
सुर्मासरोवर
भगवान् शिवकी कान्छी रानी सुर्मा अत्यन्त रूपवती, सुकुमार र सरसफाइ मन पराउने स्वभावकी थिइन्। उनी दुर्गन्ध र फोहोर देख्नासाथ नाक खुम्च्याउने गर्दथिन्। शिवजीको कान्छी रानीप्रतिको विशेष स्नेह देखेर अन्य सौताहरू सुर्मासँग डाहा र ईर्ष्या गर्दथे।
एकपटक शिवजीले आफ्नी रानीको निष्ठा र मनको परीक्षा लिन आफ्नो शरीरलाई भयानक कुष्ठरोगी बनाए। शरीरभरि पाकेका घाउखटिरा, पीप र दुर्गन्ध देखेर सुर्माले सहन सकिनन् र घीन मानेर टाढा भइन्।
अन्य सौताहरूले सुर्माको यही कमजोरीलाई लिएर शिवजीसामु कुरा लगाए। आत्मग्लानि र विरक्तिका कारण सुर्मा दरबार त्यागेर थारू जातिको भेषमा हिमालयको एकान्त लेकतर्फ लागिन्।
हिँड्दै जाँदा उनी सुदूरपश्चिमको बझाङस्थित हिमाली चुचुराको काखमा रहेको एउटा मनमोहक तालनेर पुगिन्। तालको किनारमा ओर्लने क्रममा उनको गोडा चिप्लिएर उनी लोटिन्, जसलाई पछि 'लोटनी' भनियो।
सुर्माले त्यही कञ्चन तालको किनारमा बसी आफ्नो भूलको पश्चात्ताप गर्दै कठोर तपस्या गरिन् र समाधि प्राप्त गरी मोक्ष भइन्। रानी सुर्माले तपस्या गरी अमरत्व पाएको त्यस पवित्र हिमाली कुण्डलाई आज 'सुर्मासरोवर' भनिन्छ।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
जलनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।