उग्रतीर्थ
च्यवन ऋषिको उग्र तपस्याबाट शिव प्रकट भई उग्रतीर्थ पवित्र तीर्थ बनेको कथा।
उग्रतीर्थ
च्यवन नामका परम ज्ञानी र जितेन्द्रिय महर्षि थिए। उनी क्रोध र मोहलाई त्यागेर समस्त प्राणीको कल्याणमा समर्पित थिए। तीर्थाटनको क्रममा उनी स्कन्द पर्वतको फेदीमा आइपुगे र त्यहाँ शिवलिंग स्थापना गरी कठोर साधना गर्न थाले।
च्यवन ऋषिले अन्न र जल त्यागेर केवल वायुको भरमा महिनौंसम्म एकै खुट्टामा उभिएर उग्र तपस्या गरे।
ऋषिको यस्तो अद्भूत र कठोर साधनाबाट प्रसन्न भई आश्विन शुक्ल अष्टमीको शुभ मुहूर्तमा भगवान् शिव साक्षात् प्रकट भए। भगवान् शिवले भने: "हे महर्षि, तिम्रो तपस्याबाट म अत्यन्त प्रसन्न भएँ, इच्छानुसार वर माग।"
च्यवन ऋषिले हात जोडेर बिन्ती गरे: "हे देवाधिदेव, मलाई सांसारिक बन्धनबाट मुक्ति र मोक्षको वरदान मिलोस्।"
"तथास्तु!" भन्दै भगवान् शिवले उनलाई मोक्ष प्रदान गरे र ज्योतिर्लिङ्गको रूपमा त्यहीँ अन्तर्ध्यान भए। शिवका गणहरूले दिव्य विमानमा चढाएर महर्षि च्यवनलाई शिवलोक लगे। महर्षि च्यवनको त्यस्तो उग्र तपस्याबाट सिद्ध भएको त्यस पावन स्थललाई 'उग्रतीर्थ' भन्न थालियो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
जलनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।