स्वप्नतीर्थ
स्वप्नमा देखेको कुलोको जलले कुष्टरोगी निको भई स्वप्नतीर्थ प्रसिद्ध भएको कथा।
स्वप्नतीर्थ
टोखा नगरको छेउमा रहेको एउटा कुलोको किनारस्थित पाटीमा एक दीनहीन कुष्ठरोगी आफ्नी पतिव्रता पत्नीका साथ बस्थ्यो। उसकी पत्नीले गाउँबस्तीमा मागेर ल्याएको भिक्षाले दुवैको प्राण धानिएको थियो।
एक रात त्यस कुष्ठरोगीले सपनामा एउटा दिव्य आवाज सुन्यो: "भोलि मेष संक्रान्तिका दिन यस कुलोको जलमा अलौकिक औषधीय गुण रहनेछ। यस जलमा स्नान गर्ने जोसुकैको सम्पूर्ण महारोग र अंगभंग निको हुनेछ।"
भोलिपल्ट बिहान पत्नी भिक्षा माग्न गाउँतर्फ गई। त्यही बेला कुलोको किनारमा खेलिरहेका गोठालाहरूले एउटा खुट्टा भाँचिएर छटपटाइरहेको फट्यांग्रोलाई टिपेर कुलोको पानीमा फालिदिए। अचम्मसँग त्यो फट्यांग्रो पूर्ण स्वस्थ भई उफ्रेर बाहिर निस्कियो।
यो दृश्य देखेर रोगीले आफ्नो सपना सम्झियो र घिस्रिँदै कुलोको जलमा पस्यो। पानीमा डुबुल्की मार्नासाथ उसको सम्पूर्ण कुष्ठरोग हटेर ऊ एक दिव्य, तेजस्वी र रूपवान् पुरुषमा परिणत भयो।
भिक्षा लिएर फर्केकी पत्नीले आफ्नो कुष्ठरोगी पतिको सट्टा एक सुन्दर पुरुषलाई देख्दा सुरुमा विश्वास गरिनन्। पछि गाउँका अन्य अपांग, लङ्गडा र रोगीहरूलाई पनि त्यस कुलोमा स्नान गराउँदा सबैको रोग निको भएको प्रत्यक्ष प्रमाण देखेर उनी नतमस्तक भइन्।
सपनामा दिव्य संकेत पाएर सिद्ध भएको हुनाले त्यस पवित्र कुलो र कुण्डलाई 'स्वप्नतीर्थ' भन्न थालियो। हरेक वर्ष वैशाख १ गते मेष संक्रान्तिका दिन यहाँ स्नान गर्दा चर्मरोग र अन्य शारीरिक कष्टहरू हट्ने जनविश्वास छ।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
जलनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।