त्रिशुली र गोसाइँकुण्ड
समुद्र मन्थनको हलाहल विष शिवले पिई त्रिशुली नदी र गोसाइँकुण्ड बनेको कथा।
त्रिशुली र गोसाइँकुण्ड
अमरत्व दिने अमृत प्राप्त गर्न देवता र दानवहरू मिलेर क्षीरसागर मन्थन गर्न जुटे। मन्दराचल पर्वतलाई मदानी र नागराज वासुकीलाई डोरी बनाएर दुवै पक्षले सागर मथ्न थाले।
मन्थनको क्रममा समुद्रबाट कामधेनु गाई, उच्चैश्रवा घोडा, ऐरावत हात्ती, कौस्तुभ मणि र देवी लक्ष्मीसहित अमृतको घडा निस्कियो।
तर त्यसपछि समुद्रबाट सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई भष्म पार्न सक्ने भयानक कालकूट (हलाहल) विष निस्कियो। विषको भयङ्कर ज्वालाले जल, थल र आकाशमा डढेलो फैलिएपछि त्राहि-त्राहि गर्दै देव-दानवहरू भगवान् शिवको शरणमा पुगे।
संसारको रक्षाका लागि भगवान् शिवले त्यो सम्पूर्ण हलाहल विष आफ्नै मुखमा हालेर घाँटीमै रोकिदिए। विषको प्रभावले शिवको कण्ठ निलो भयो र उनी 'नीलकण्ठ' नामले प्रख्यात भए।
विषको असह्य दाह र जलन शान्त पार्न शीतल ठाउँको खोजीमा शिवजी हिमालय पर्वतको काखतिर लागे। त्यहाँको हिउँले ढाकिएको कडा चट्टानमा उनले आफ्नो त्रिशूल गाडिदिए।
त्रिशूल रोपिएको ठाउँबाट तीनवटा कञ्चन जलधारा निस्किएर पवित्र 'त्रिशूली' नदी बन्यो। त्यहीँ जमेको शीतल तालमा भगवान् शिव लम्पसार भई विश्राम गरे। शिवजी (गोसाइँ) शयन गरेको त्यो पवित्र तीर्थलाई 'गोसाइँकुण्ड' भन्न थालियो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
जलनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।