कालीगण्डकी
वेश्याको पेशा गर्दै पनि पतिव्रता रहेकी कालीबाट कालीगण्डकी नदी बनेको कथा।
कालीगण्डकी
प्राचीन कालमा काली नामकी एक अत्यन्त रूपवती नारी थिइन्। उनी विषम परिस्थितिवश वेश्यावृत्ति गर्न बाध्य भएकी थिइन्, तर उनको मन र आचरण भने निष्कलङ्क थियो। आफ्नो घरमा आउने हरेक अतिथिलाई उनले निष्कपट भावले पतिको रूपमा सेवा-सत्कार गर्दथिन्।
एकपटक देवर्षि नारदले द्वारिकाको राजसभामा कालीको यस्तो सतीत्व र निष्ठाको प्रशंसा गरे। तर बलरामले वेश्या कहिल्यै पतिव्रता हुन नसक्ने भन्दै शंका गरे र सत्यता जाँच्न एक वृद्ध, अशक्त र कुष्ठरोगी ब्राह्मणको भेष बनाएर कालीको घरमा पुगे।
कालीले ती वृद्ध ब्राह्मणलाई आफ्नै पति समान मानेर रातभर निष्ठापूर्वक सेवा-सुश्रुषा गरिन्। तर रातको अन्तिम प्रहरमा ती वृद्धको प्राण पखेरु उड्यो।
कालीले उनलाई आफ्नै पति मानी विलाप गर्दै चितामा सँगै जलेर सती जाने अठोट गरिन्। मसानघाटमा चिता तयार भयो र काली मृत शरीरलाई काखमा राखेर चितामा बसिन्।
कालीको यस्तो अद्भूत त्याग र अटल सतीत्व देखेर बलराम आफ्नो वास्तविक रूपमा प्रकट भए र प्रसन्न हुँदै भने: "हे काली, तिमीले वेश्याको शरीरमा रहेर पनि साक्षात् सतीको धर्म निभाइन्। तिमी यस धर्तीमा एक महापुण्यमयी नदी बनेर बग्नेछौ, जसको गर्भमा भगवान् विष्णुका पावन शालिग्राम शिलाहरू रहनेछन्।"
बलरामको वरदानबाट काली पवित्र नदी बनिन् र संसारभर 'कालीगण्डकी' का नामले अमर भइन्।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
जलनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।