दुग्धवती
रावणले गाडेको अभिशप्त रक्तको घ्याम्पो र सीताको जन्मबाट दुग्धवती नदी बनेको कथा।
दुग्धवती
लंकाका राजा रावणले ऋषिमुनिहरूसँग जबरजस्ती कर असुल्ने गर्दथ्यो। कर तिर्न नसक्ने गरिब साधु-सन्तहरूको शरीरबाट उसले रगत नै निचोरेर एउटा ठूलो माटोको घ्याम्पोमा जम्मा गरेको थियो।
पीडित ऋषिमुनिहरूले त्यो घ्याम्पोमा श्राप दिएका थिए: "जसले यो घ्याम्पो खोल्छ वा चलाउँछ, उसकै कुलको सर्वनाश हुनेछ।"
एकपटक मिथिलाका राजा जनकसँग शास्त्रार्थमा पराजित भएपछि लज्जित रावणले जनकको सर्वनाश गर्ने दुराशयले त्यो अभिशप्त घ्याम्पो सुटुक्क मिथिलाको जमिनमुनि गाडिदियो।
त्यसपछि मिथिला राज्यमा भयानक खडेरी र अनिकाल पर्यो। प्रजाको उद्धारका लागि राजा जनकले महायज्ञ गरी शुभ मुहूर्तमा सुनको हलोले जमिन जोत्न थाले।
हलोको फालीले जमिनमुनिको घ्याम्पो फुटायो र त्यसैबाट दिव्य कन्या सीता प्रकट भइन्। सीता प्रकट हुनासाथ आकाशबाट कामधेनु गाई देखा परिन् र उनको स्तनबाट अमृततुल्य दूधको धारा सोझै सीताको मुखमा पर्न गयो।
त्यहाँबाट पोखिएको अपार दूध बगेर एउटा कञ्चन नदी बन्यो, जसलाई 'दुग्धवती' (दूधमती/दूधकोशी) भनियो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
जलनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।