रत्नसागर

जनकपुरका एक धर्मात्मा महन्तले साधुसन्त र दीनदुःखीहरूलाई भोजन गराउन एक विशाल भण्डारा (भोज) को आयोजना गरे। देशविदेशबाट थुप्रै साधुसन्तहरू निम्तो मान्न आइपुगे। तर भण्डाराको दिन नजिकिँदै गर्दा खाद्यसामग्रीको अभाव देखेर महन्त अत्यन्त चिन्तित भए।

पाहुनाहरूलाई भोकै फर्काउनुपर्दा हुने लोकलाज र अपमान सहन नसकी उनी सहयोगको याचना गर्दै गाउँबस्तीतिर भौंतारिन थाले। तर कसैबाट पनि यथेष्ट सहयोग जुट्न सकेन।

अन्त्यमा निराश भई उनी जंगलको एकान्त बाटोतर्फ लाग्दै गर्दा बाटोमा एक दिव्य र रूपवती सानी बालिका भेटिइन्। ती बालिकाले महन्तको अनुहारमा चिन्ताको छायाँ देखेर सोधिन्: "हे महात्मा, तपाईं किन यसरी व्यग्र र उदास देखिनुहुन्छ?"

महन्तले आफ्नो सम्पूर्ण समस्या सुनाए: "नानी, भोलि साधुसन्तहरूको भण्डारा छ, तर मसँग खुवाउने अन्न र सामग्री छैन। म ठूलो धर्मसंकटमा परेको छु।"

बालिकाले मुसुक्क मुस्कुराउँदै भनिन्: "तपाईं चिन्ता नगर्नुहोस्। यहाँबाट सीधै नैऋत्य दिशामा जानुहोस्। त्यहाँ एउटा सुन्दर जलाशयको किनारमा बहुमूल्य रत्नहरूले भरिएको सुनको घडा भेट्नुहुनेछ। आफ्नो खाँचो टार्न जति चाहिन्छ, त्यति रत्न झिकेर लैजानुहोस्।"

महन्तले त्यसै जलाशयको किनारमा पुगेर हेर्दा साक्षात् रत्नको घडा फेला पारे। उनले आवश्यक रत्नहरू लिएर भव्य भण्डारा सम्पन्न गरे। सबै साधुसन्त र भिक्षुहरू तृप्त भए। पछि ती बालिका साक्षात् जानकी (सीता) थिइन् भन्ने रहस्य खुल्यो। रत्नको घडा प्राप्त भएको त्यस पवित्र जलाशयलाई 'रत्नसागर' भन्न थालियो।