प्रभावती र रत्नावती
दानवले लुकाएको धन खोज्दा रत्न बगी रत्नावती र प्रभावती नदी बनेको कथा।
प्रभावती र रत्नावती
सुप्रभापुरमा दानासुर नामको बलवान् दानव राज्य गर्दथ्यो। वाग्मती किनारमा घोर तपस्या गरी उसले देवराज इन्द्रको धनको एक चौथाइ अंश प्राप्त गर्ने वरदान पाएको थियो।
वरदान पाएपछि उसले स्वर्गको ढुकुटी फोडेर प्रशस्त सुन, मणि र माणिक्यहरू लुटेर ल्यायो। ती बहुमूल्य रत्नहरूले आफ्नो दरबार सजाएर बाँकी धन जमिनमुनि गाडेर राख्यो, जसलाई 'दानागार' भनियो।
आफ्नो लुटिएको धन फिर्ता ल्याउन इन्द्रले नागराज कर्कोटकसँग गुहार मागे। कर्कोटकले दानागार खनेर सबै रत्नहरू निकाले र टौदहमा पुर्याए। खन्दा बगेका असंख्य रत्नहरू जलसँग मिसिएर एउटा नदी बन्यो, जसलाई 'रत्नावती' भनियो।
यता दानासुरकी पत्नीले वाग्मती तटमा घोर तपस्या गरी देवी वसुन्धराबाट एउटी रूपवती कन्या जन्माउने वरदान पाइन्। फुलोच्चगिरिको खोँचबाट नदीका रूपमा उत्पत्ति भएकी ती कन्यालाई 'प्रभावती' नाम दिइयो। पछि प्रभावती नदी बग्दै गएर वाग्मतीसँग मिलिन्, जहाँको संगमलाई 'जयतीर्थ' भनियो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
जलनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।