भौल्वापुखु
आनन्द मल्लले मूसा र बिरालोको भिडन्त देखेको ठाउँमा भौल्वापुखु पोखरी बनेको कथा।
भौल्वापुखु
भक्तपुरका राजा आनन्द मल्ल नयाँ नगर र बस्ती बसाल्नका लागि उपयुक्त भूमिको खोजीमा घोडा चढेर निस्किएका थिए। हनुमन्ते नदीको किनारमा पुग्दा उनले एक वृद्ध महिलालाई एक्लै बसिरहेको देखे।
राजाले सोधपुछ गर्दा ती वृद्धाले भनिन्: "महाराज, तपाईं सीधै उत्तरतर्फ जानुहोस्, त्यहाँ प्रकृतिको नियमविपरीत एउटा अद्भूत दृश्य देख्नुहुनेछ।" यति भनेर ती वृद्धा अलप भइन्; उनी साक्षात् देवी भद्रकाली थिइन्।
राजा उत्तरतर्फ अघि बढ्दा जंगलको बीचमा एउटा अनौठो दृश्य देखे — एउटा सानो मुसाले ठूलो ढाडे बिरालोलाई लखेटी-लखेटी आक्रमण गरिरहेको थियो र अन्ततः मुसाले बिरालोलाई पराजित गर्यो।
त्यो पराक्रमी मुसा एउटा ठूलो रूखको टोड्कामा पसेर अलप भयो। राजाले रूखको टोड्काभित्र चियाएर हेर्दा त्यहाँ सुनजस्तै चम्किरहेको श्रीगणेशको दिव्य मूर्ति फेला पारे।
राजा आनन्द मल्लले मुसाले बास लिएको त्यस पवित्र स्थानमा 'छुंम्हगणेश' (मुसा आकारका गणेश) को मन्दिर स्थापना गराए।
मुसा र बिरालोको भीषण भिडन्त भएको जमिनको ठूलो खाडलमा पानी जमेर एउटा विशाल पोखरी बन्यो, जसलाई स्थानीय भाषामा 'भौल्वापुखु' (बिरालो-मुसा पोखरी) भनियो र आसपासको बस्तीलाई 'भाल्वाछेँ' नाम दिइयो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
जलनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।