कानावराह र रानावराह
रानावराहले दुष्ट वराहलाई जिती आँखा फुटाई कानावराह बनेको कथा।
कानावराह र रानावराह
म्याग्दीको गुर्जागाउँको एउटा कुण्डमा एक निरंकुश र दुष्ट वराह बस्थ्यो। उसले पानी भर्न आउने मानिसहरूलाई मारेर खान्थ्यो, जसका कारण कुण्डको पानी रगत र पीपले भरिएको थियो।
गाउँलेहरूको दुःख देखेर माथिल्लो तालबाट साक्षात् विष्णुस्वरूप 'रानावराह' प्रकट भए। रानावराह र दुष्ट वराहबीच भीषण युद्ध भयो।
रानावराहले दुष्ट वराहलाई पराजित गरे र फेरि नरसंहार नगर्ने प्रतिज्ञा गराई उसका दुवै आँखा फुटाइदिए। आँखा फुटेको त्यो वराहलाई 'कानावराह' भनियो।
रानावराहको कृपाले गाउँको एउटा रहस्यमय ओडारबाट चाहेको अन्न र भोजभतेरका लागि आवश्यक भाँडाकुँडा निस्कने गर्दथ्यो। तर एकपटक कसैले सुनको पन्युँ चोरेर लगेपछि त्यो ओडारबाट भाँडा निस्कन बन्द भयो।
रानावराह हिउँदमा न्यानो खोज्दै तलको तलाउमा झर्छन् र गर्मी लागेपछि लेकतर्फ उक्लिन्छन्। यसरी उभौली र उँधौलीको समयमा लेक-बेंसी गर्दै रानावराहले त्यहाँका बासिन्दा र प्रकृतिको रक्षा गर्दछन्।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
देवनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।