तिलमाधव
तिल बेच्दै गर्दा तिलको रासमा विष्णु प्रकट भएको तिलमाधवको कथा।
तिलमाधव
काठमाडौँका धर्मदत्त नामका एक सोझा र इमान्दार व्यापारी तिलको व्यापार गरेर जीविका चलाउँथे।
एकपटक उनी तिलको ठूलो भारी बोकेर भक्तपुरको तौमढी चोकमा बेच्न गए। उनले चोकको बीचमा तिल खन्याएर सस्तो मूल्यमा बेच्न थाले। उनको मीठो बोली र इमान्दारिताले गर्दा तिल किन्ने मानिसहरूको लामो लाम लाग्यो।
दिनभरि पाथीका पाथी तिल बेचेर असर्फीको थैलो भरिए पनि चोकमा रहेको तिलको थुप्रो रत्तिभर घटेन, बरु झन्-झन् बढ्दै गयो।
यो अद्भूत दृश्य देखेर धर्मदत्तले श्रद्धापूर्वक हात जोडेर भगवान् विष्णुको स्तुति गरे। साँझपख तिलको थुप्रो अचानक दुई फ्याक भयो र त्यसको बीचबाट चतुर्भुज नारायण (माधव) साक्षात् प्रकट भए।
भगवान् विष्णुले धर्मदत्तलाई मनोवाञ्छित वरदान दिई अन्तर्ध्यान भए। धर्मदत्तले तिल बेचेर प्राप्त भएको सम्पूर्ण धनले त्यहीँ एउटा भव्य मन्दिर बनाएर नारायणको मूर्ति स्थापना गरे। तिलको थुप्रोबाट प्रकट भएकाले ती भगवान्लाई 'तिलमाधव नारायण' भनियो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
देवनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।