चाँगुनारायण
तक्षक र गरुडको युद्धपछि विष्णु र आर्यावलोकितेश्वर चारु पर्वतमा रहेको कथा।
चाँगुनारायण
मञ्जुश्रीले उपत्यकाको पानी बाहिर निकालेपछि नागराज तक्षक अत्यन्त क्रुद्ध भई मानिसहरूलाई डस्न थाल्यो। हजारौँ निर्दोष मानिसहरूको ज्यान लिएका कारण तक्षकलाई कुष्ठरोगको श्राप लाग्यो।
आफ्नो गल्तीको पश्चात्ताप गर्न तक्षक गोकर्णको पावन नदी किनारमा गएर कठोर तपस्या गर्न लाग्यो।
तपस्यामा लीन भई निश्चल पल्टिरहेको तक्षकलाई देखेर भगवान् विष्णुको वाहन गरुडले उसमाथि आक्रमण गर्यो। दुवैबीच लामो युद्ध भयो र तक्षकले आफ्नो तपोबलले गरुडलाई पानीभित्र तानेर हराउन लाग्यो।
आफ्नो वाहन गरुडलाई संकटमा देखेर भगवान् विष्णु सुदर्शन चक्र लिएर तक्षकको वध गर्न आइपुगे।
त्यही बेला तक्षकको प्राण रक्षाका लागि करुणामय बोधिसत्व आर्यावलोकितेश्वर प्रकट भए। विष्णुले आर्यावलोकितेश्वरलाई आदरपूर्वक स्वागत गरे र गरुड तथा तक्षकबीचको वैमनस्यता अन्त्य गरी मित्रता गराइदिए।
त्यसपछि भगवान् विष्णु आर्यावलोकितेश्वरलाई आफ्नो काँधमा बोकेर गरुडमा सवार भई चाँपको घना जंगलले ढाकिएको चारु पर्वतमा ओर्लिए। चाँपको वनमा स्थापित भएकाले भगवान् विष्णुलाई 'चाँगुनारायण' भन्न थालियो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
देवनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।