सूर्यविनायक
मृत शिशुलाई शिव र गणेशको कृपाले ब्युँताएको सूर्यविनायकको कथा।
सूर्यविनायक
देवपाटननजिकैको वनमा लीलावती र गुणनिधि नामका एक धर्मात्मा ब्राह्मण दम्पति बस्थे। उनीहरू नित्य वाग्मतीमा स्नान गरी उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य चढाएर सन्तानप्राप्तिका लागि सूर्यदेवको कठोर आराधना गर्दथे।
सूर्यदेवको कृपाले उनीहरूले सूर्यजस्तै तेजस्वी पुत्र प्राप्त गरे। तर दैवको लीला, जन्मिएको केही समयमै बालक अचानक अचेत भई भुइँमा ढल्यो र उसको प्राण गयो।
शिशुको मृत्युले आमाबाबु विलाप गर्दै पशुपतिनाथको शरणमा पुगे। भगवान् शिवले उनीहरूको कारुणिक पुकार सुनेर सम्झाए: "गणेशको दृष्टि परेर बालक अचेत भएको हो। आज रातभरि बालकको मृत शरीरलाई पूर्वतर्फ फर्काएर राख, जहाँ भोलि बिहान सूर्यको पहिलो किरण पर्नेछ। रातभर गणेशजीको स्तुति गर, भोलि सूर्योदयसँगै तिम्रो बालक ब्युँझनेछ।"
ब्राह्मण दम्पतिले रातभर जाग्राम बसेर गणेशजीको ध्यान र प्रार्थना गरे। बिहान सूर्यको पहिलो किरण बालकको शरीरमा पर्नासाथ बालक निद्राबाट ब्युँझिएझैं जीवित भई मुस्कुरायो।
सूर्यको पहिलो किरणसँगै गणेशजीको साक्षात्कार भएको त्यस डाँडामा 'सूर्यविनायक' (भक्तपुर) को स्थापना गरियो, जहाँ आज पनि बालबच्चाको रक्षा र बोली फुट्नका लागि विशेष पूजा गरिन्छ।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
देवनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।