चन्दननाथ र भैरवनाथ
दुई सिद्धले काठ र जलबाट चन्दननाथ र भैरवनाथ प्रकट गरी जुम्लामा अन्न फलाएको कथा।
चन्दननाथ र भैरवनाथ
कुनै समय जुम्ला उपत्यका एउटा विशाल तालको रूपमा थियो र बीचमा चौघानचौर नामक टापु थियो। त्यहाँ राजाको घोडा दिनहुँ आएर एउटा निश्चित ठाउँमा हिन्हिनाउने गर्दथ्यो। मानिसहरूले खनेर हेर्दा त्यहाँ शिवजीको पाउको चिन्ह भएको चारपाटे शिला फेला पर्यो।
पछि कश्मीरबाट दुई जना सिद्ध योगीहरू घुम्दै जुम्ला आइपुगे। उनीहरूले आपसमा आध्यात्मिक लुकामारी खेल्न थाले।
पहिलो सिद्ध अलप भएपछि दोस्रो सिद्धले श्रीखण्ड चन्दनको काठबाट मन्त्रोच्चारण गरी ती हराएका सिद्धलाई पुनः प्रकट गरिदिए। चन्दनको काठबाट प्रकट भएकाले उहाँको नाम 'चन्दननाथ' रह्यो।
त्यसपछि दोस्रो सिद्ध अलप भए। चन्दननाथले जल भरिएको कचौरा (बटुको) बाट मन्त्रबलले उनलाई प्रकट गराए। बटुकोबाट प्रकट भएकाले उहाँलाई 'बटुकभैरव' (भैरवनाथ) भनियो।
दुवै सिद्धहरूले आफ्नो खड्गले पहाड काटेर जुम्लाको तालको पानी बगाइदिए र त्यहाँ उर्वर उपत्यका निर्माण गरे। उनीहरूले नै जुम्लावासीलाई जाडोमा पनि फल्ने प्रसिद्ध 'कालीमार्सी' धानको बीउ र खेती गर्ने विधि सिकाए, जुन परम्परा जुम्लामा आजपर्यन्त चलिआएको छ।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
देवनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।