हरेलोदेवता
अन्यायले मरेका हली हरेलो देवता बनी अन्नबालीको रक्षा गर्ने कथा।
हरेलोदेवता
लमजुङ राज्यको राजदरबारमा हरे नाम गरेको एक सोझो र परिश्रमी हली काम गर्दथ्यो। असारको महिनामा खेत हिल्याएर रोपाइँको काम सकिएपछि उसलाई सुर्ती खाने तीव्र इच्छा भयो।
त्यसबेला रानी आफैं खेतमा हिलोमा पसेर धान रोप्दै थिइन्। हरेले नम्र भई रानीसँग अलिकति सुर्ती माग्यो। रानीले आफ्ना दुवै हात हिलोले लतपतिएको देखेर भनिन्: "मेरा हात हिलाम्मे छन्, तिमी आफैं मेरो चोलीको भित्री खल्तीबाट सुर्ती झिकेर खाऊ।"
रानीको आज्ञाअनुसार हरेले चोलीको खल्तीबाट सुर्ती निकालेर खायो। तर परबाट हेरिरहेको एक दुष्ट खेतालाले राजाकहाँ पुगेर "हलीले रानीको मर्यादा उल्लंघन गर्यो" भनी झूटो चुक्ली लगाइदियो।
राजाले रिसको झोंकमा कुनै छानबिन नगरी निर्दोष हलीलाई मृत्युदण्डको आदेश दिए। आफूले नगरेको अपराधको कलंक बोकेर बाँच्नुभन्दा मर्नु श्रेयस्कर ठानेर हरे हलो-गोरुसहित मर्स्याङ्दी नदीको उर्लँदो भेलमा हाम फालेर मर्यो।
हलीको मृत्युपछि राजालाई रातमा भयानक सपना देखिन थाल्यो। हरेको आत्माले सपनामा भन्यो: "मैले बिनाकसुर ज्यान गुमाएँ। अब म कीरा-फट्यांग्रो बनेर तिम्रो सम्पूर्ण अन्नबाली नष्ट गरिदिनेछु।"
नभन्दै राज्यभरिका बालीनालीमा भयानक रोग र कीरा लागेर अनिकाल पर्यो। राजाले आफ्नो गल्ती महसुस गरी हरेसँग क्षमा मागे र उसलाई 'हरेलो देवता' का रूपमा घोषणा गरे। हरेक वर्ष कृष्णाष्टमीपछिको पहिलो मंगलबार अन्नबालीको रक्षाका लागि किसानहरूले पूजा गर्ने चलन बस्यो र हरेलो देवता किसानहरूको रक्षकका रूपमा पूजनीय भए।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
देवनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।