बज्रयोगिनी (ह्याउँख्वामैजु)
पहराको वज्रबाट तेजोरूप बज्रयोगिनी प्रकट भई साँखु नगर बसाइएको कथा।
बज्रयोगिनी (ह्याउँख्वामैजु)
मणिचूड पर्वतको पहरामा आकाशबाट वज्र खस्दा चट्टान फुट्यो र त्यसैको दिव्य तेजबाट महाशक्ति बज्रयोगिनी (उग्रतारा) प्रकट भइन्। ब्रह्मा, विष्णु र शिवले आफ्नो शक्ति अर्पण गरेपछि देवीले मयासुर दैत्यको संहार गरी देवताहरूको उद्धार गरिन्।
जोगदेव नामका एक सिद्ध वज्राचार्य नित्य धूप-दीप बालेर देवी बज्रयोगिनीको सेवा गर्दथे।
एक दिन देवी घुम्न निस्कँदा उनको कानको हीराजडित गहना (ढुङ्ग्री) खस्यो। गहना खसेको ठाउँबाट कञ्चन जलको मुहान फुटेर 'मणिकुण्ड' बन्यो। गहना खोज्दै जाँदा देवीको मुहार रातो भएकाले उहाँलाई नेवारीमा 'ह्याउँख्वामैजु' (रातो मुख भएकी माता) भन्न थालियो।
देवीले मणिचूड पर्वतमा जडीबुटीहरू रोप्दै एउटा विशाल रूखमुनि विश्राम गरिन् र माटोबाट एक सुन्दर बालकको मूर्ति बनाएर त्यसमा प्राण हालिदिइन्।
देवीको आज्ञाअनुसार पुजारी जोगदेवले त्यो दिव्य बालकलाई घर ल्याएर पाले। बालक हुर्किएर बत्तीस लक्षणले युक्त भएपछि देवीकै आशीर्वादबाट उनी त्यस क्षेत्रका राजा 'शंखदेव' बने। शंखको आकारमा व्यवस्थित सहर बसाइएकाले त्यस ऐतिहासिक नगरलाई 'शंखपुर' (साँखु) भनियो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
देवीनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।