इन्द्रायणीदेवी (लुतिमरु अजिमा)
भोजमा अपमानित लुतिमरुले दिव्य रूप धारण गरी इन्द्रायणी अजिमा बनेको कथा।
इन्द्रायणीदेवी (लुतिमरु अजिमा)
अष्टमातृकाका आठ दिदीबहिनीहरूमध्ये इन्द्रायणी अत्यन्त गरिब र विपन्न थिइन्। उनका बालबच्चाहरू कमजोर थिए र घरमा कुनै राम्रा लुगागहना थिएनन्। त्यसैले अन्य धनी दिदीबहिनीहरूले उनलाई 'लुतिमरु' (गहनाविहीन/अभागी) भनी गिल्ला गर्दथे।
एकपटक पासाचह्रे पर्वको भोजमा सबै दिदीबहिनीहरू राम्रा कपडा र गहना लगाएर ठाँटिएर आए। तर गरिब लुतिमरु आफ्ना भोका बालबच्चासहित फोहोर लुगामा पुग्दा उनलाई ढोकाबाहिरै उभ्याइयो र अपमानपूर्वक सुकेको रोटी फ्याँकिदिएर हप्काइयो।
अपमान सहन नसकी लुतिमरु आफ्ना रोइरहेका बच्चाहरूलाई लिएर भोकै घर फर्किन्। बाटोमा किनेको फर्सी पकाउँदा त्यो कसौँडीमै सर्प बन्यो। विरक्त भएर कसौँडी घोप्ट्याउँदा त्यो सर्प सुनको ठूलो साङ्ग्लो (साप्ला) मा परिणत भयो।
त्यो सुनबाट उनले आफ्ना बालबच्चालाई पौष्टिक खाना खुवाइन् र बहुमूल्य गहना तथा वस्त्रहरू बनाइन्।
अर्को वर्षको पासाचह्रे भोजमा जब लुतिमरु दिव्य वस्त्र र हीराजडित गहना लगाएर पुगिन्, सबै दिदीबहिनीहरूले उनलाई मुख्य आसनमा राखेर चौरासी व्यञ्जन पस्किए।
तर लुतिमरुले खाना नछोई आफ्ना सबै गहना र लुगाहरू फुकालेर टपरीमाथि फ्याँकिदिइन् र भनिन्: "यो सम्मान मेरो होइन, यी लुगा र गहनाको हो। जहाँ गरिबको अपमान र आडम्बरको पूजा हुन्छ, त्यहाँ म बस्दिनँ।"
त्यसपछि लुतिमरु अरू दिदीबहिनीहरूबाट अलग भइन् र बालाचतुर्दशीका दिन एक्लै आफ्नो जात्रा मनाउने परम्परा बस्यो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
देवीनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।