कुमारीदेवी
त्रैलोक्य मल्ल र राजपुत्रीबाट कुमारीदेवीको पूजा सुरु भएको कथा।
कुमारीदेवी
मल्ल राजा त्रैलोक्य मल्ल आफ्नी इष्टदेवी तलेजु भवानीका परम भक्त थिए। उनी दिनहुँ मध्यरातमा गोप्य कोठामा बसेर तलेजु भवानीसँग पासा (त्रिपाशा) खेल्दै राज्य सञ्चालनका सल्लाह लिने गर्दथे।
तर यो कुरा कसैलाई थाहा नदिने र कुनै पनि स्त्रीले कोठाभित्र चियाउन नहुने देवीको कडा शर्त थियो।
एक रात कौतूहलवश राजाकी छोरी गंगादेवीले ढोकाको प्वालबाट चियाएर देवीको रूप हेरिन्। आफ्ना शर्त तोडिएको देखेर तलेजु भवानी अत्यन्त रुष्ट भइन् र भनिन्: "अबउप्रान्त म यस रूपमा तिम्रो सामु आउने छैन। मलाई देख्न चाहन्छौ भने शाक्य/बज्राचार्य कुलकी निर्दोष सानी कन्यामा मलाई कुमारीका रूपमा पूजा गर्नू।"
राजाले पश्चात्ताप गर्दै दीक्षागुरुको सल्लाहअनुसार बत्तीस लक्षणले युक्त निष्कलङ्क बालिकालाई जीवित देवीका रूपमा छाने।
राजदरबारको नजिकै कुमारीघर बनाएर जीवित देवी 'कुमारी' को पूजा गर्ने, रथजात्रा चलाउने र राजाले हरेक वर्ष कुमारीको हातबाट टीका थापेर मात्र राज्य सञ्चालन गर्ने ऐतिहासिक परम्परा बस्यो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
देवीनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।