तलेजु
नान्यदेवले सरयूबाट तुलजादेवीको यन्त्र भेटी मन्दिर बनाएको तलेजुको कथा।
तलेजु
अयोध्याका सूर्यवंशी राजा नान्यदेवले गरिबी र कष्टको समयमा सरयू नदीको किनारमा तपस्या गर्दा सपनामा तुलजा भवानीको दिव्य आदेश पाए।
सरयू नदीको भमरीभित्र गोता लगाएर नान्यदेवले भगवान् रामका पालादेखि पूजित हुँदै आएको सुनको पेटारोभित्र रहेको तुलजादेवीको श्रीयन्त्र र पूजापद्धति प्राप्त गरे।
देवीको आज्ञाअनुसार नान्यदेव उत्तराखण्ड (तराईको वन) तिर लागे। त्यहाँ नागले पहरा दिएर राखेको अलर्क राजाको पुरिएको खजाना र दिव्य खड्ग प्राप्त गरी उनले सिम्रौनगढ राज्य स्थापना गरे र तुलजा भवानीको मन्दिर बनाए।
नान्यदेवपछि पाँचौँ पुस्ताका राजा हरिसिंहदेवको समयमा दिल्लीका सुल्तान गयासुद्दिन तुगलकले सिम्रौनगढमा आक्रमण गरे। देवीको आदेशअनुसार हरिसिंहदेवले तुलजा भवानीको यन्त्र लिएर पहाडतर्फ प्रस्थान गरे।
बाटोमा भोग लगाउन केही नपाउँदा बिहानीपख भेटिएको जङ्गली अर्ना (भैँसी) को बलि दिइयो, जसबाट नेवार समुदायमा राँगाको मासु खाने र पूजा गर्ने परम्परा सुरु भयो।
भक्तपुर आइपुगेपछि राजा जयस्थिति मल्लको पालामा तुलजा भवानीलाई मल्ल राजाहरूको कुलदेवी (इष्टदेवी) का रूपमा भव्य मन्दिर बनाई स्थापना गरियो, जसलाई आज 'तलेजु भवानी' भनिन्छ।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
देवीनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।