हारति
बुद्धले आफ्नी पूर्वजन्मकी आमा हारति देवीलाई आदर गरेको कथा।
हारति
प्राचीन कालमा हारति नामकी एक यक्षिणी आफ्ना पाँच सय सन्तानलाई पाल्नका लागि मानव बस्तीबाट दिनहुँ अरूका बालबच्चा चोरेर मारेर खुवाउने गर्दथिन्। आमाहरूको रुवाबासी सुनेर भगवान् बुद्धले उनलाई शिक्षा दिन उनको सबैभन्दा कान्छो र प्यारो छोरालाई आफ्नो भिक्षापात्रमुनि लुकाइदिनुभयो।
छोरो हराएपछि हारति विलाप गर्दै तीनै लोक चहार्दा पनि फेला पार्न सकिनन् र अन्त्यमा रुँदै भगवान् बुद्धको पाउमा परिन्।
बुद्धले सम्झाउनुभयो: "एउटा सन्तान हराउँदा तिमीलाई यति धेरै पीडा भयो भने तिमीले मारेका ती हजारौँ बालबच्चाका आमाहरूलाई कति पीडा भयो होला?"
हारतिको चेत खुल्यो र उनले पश्चात्ताप गर्दै अबदेखि कहिल्यै कुनै पनि बच्चाको हत्या नगर्ने र संसारका सम्पूर्ण बालबच्चाको रक्षा गर्ने प्रतिज्ञा गरिन्। बुद्धले उनको छोरा फिर्ता गरिदिनुभयो। त्यसै बेलादेखि स्वयम्भू परिसरमा हारति मातालाई 'शीतलामाई' वा बालबच्चाको रक्षा गर्ने देवीका रूपमा पूजा गरिन्छ।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
देवीनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।