लक्ष्मी र सरस्वती
ब्रह्माले सृष्टि रच्दा सरस्वती र लक्ष्मी प्रकट भई चतुर्मुखी ब्रह्मा बनेको कथा।
लक्ष्मी र सरस्वती
एकपटक धनकी देवी लक्ष्मी र विद्याकी देवी सरस्वतीबीच "हामीमध्ये को ठूलो?" भन्ने विषयमा चर्को विवाद भयो। उनीहरू न्याय माग्न न्यायप्रेमी राजा विक्रमादित्यकहाँ पुगे।
राजा विक्रमादित्यले निष्पक्ष न्याय दिँदै भने: "धन नभए पनि विद्याले धन आर्जन गर्न सकिन्छ, तर विद्या नभए धन टिक्दैन। त्यसैले सरस्वती नै लक्ष्मीभन्दा श्रेष्ठ हुन्।"
यो फैसला सुनेर रिसाएकी लक्ष्मीले राजा विक्रमादित्यलाई दरिद्र र कुष्ठरोगी हुने श्राप दिइन्। विक्रमादित्य राज्य छाडेर जङ्गल पसे र त्यहाँका रोगी पशुहरूको सेवा गर्न थाले।
आश्विन महिनाको औँसी (लक्ष्मीपूजा) का दिन राजाले आफ्नो घरमा दीप बालेर पाँच रङ्गको मण्डल बनाई लक्ष्मीको भक्तिपूर्वक स्वागत र आराधना गरे। राजाको निष्कपट भक्तिबाट प्रसन्न भई लक्ष्मीले उनको कुष्ठरोग हटाई पुनः अपार धन र राज्य फर्काइदिइन्। त्यसै बेलादेखि तिहारमा लक्ष्मीपूजाका दिन घरघरमा दीपावली गर्ने परम्परा चल्यो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
देवीनाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।