विरूपाक्ष

सुवर्णपुरीका विरूपाक्षले कठोर तपस्या गरी भगवान् शिवलाई प्रसन्न बनाए। शिवजी प्रकट भएपछि विरूपाक्षले आफ्नो भविष्यको कर्मरेखा जान्न चाहे।

शिवजीले उसको निधार हेरेर भने: "तिम्रो भाग्यमा आफ्नै जन्मदात्री आमासँग सहवास हुने घोर पाप लेखिएको छ।" यो सुनेर विरूपाक्ष त्रसित भयो र त्यो महापापबाट बच्न तत्काल घरबार त्यागी टाढाको देशमा हिँड्यो।

यता छोरो हराएपछि विक्षिप्त भएकी आमा पनि घर छाडेर जोगिनीका भेषमा तीर्थयात्रा गर्दै भौंतारिन थालिन्। बाह्र वर्षपछि कान्तिमती नदीको किनारमा लागेको महामेलामा अनजानमै विरूपाक्ष र उसकी आमाको भेट भयो।

एकअर्कालाई नचिनी उनीहरू एउटै छाप्रोमा बसे र विधिको विडम्बनाले उनीहरूबीच समागम हुन पुग्यो। पछि रहस्य खुल्दा दुवै पश्चात्तापको आगोमा जले। आमाले हजार वर्ष तपस्या गरी देहत्याग गरिन् र त्यो नदी 'कर्मनाशा' का रूपमा प्रख्यात भयो।

विरूपाक्ष पापमोचनका लागि भगवान् शिवको शरणमा पुग्यो। शिवजीले भने: "आफ्नै शरीरबराबरको तामा पगालेर पिए मात्र यो महापापबाट मुक्ति मिल्नेछ।" तर तातो तामा पिउँदा मृत्यु हुने डरले ऊ एक सिद्ध तान्त्रिककहाँ पुग्यो।

तान्त्रिकले उपाय सिकाए: "त्यो तामाबाट ताम्रेश्वर महादेवको स्थापना गर र निरन्तर जप गर।" विरूपाक्षले हजारौँ वर्षसम्म जप गर्दा पनि पापमोचन भएन।

एक दिन उसले पोखरीको किनारमा एउटा सानो भँगेराले आफ्नो चुच्चोले पानी ओसारेर पोखरी नै सुकाउन खोजेको देख्यो। त्यस सानो चराको अटल धैर्यबाट प्रभावित भएर विरूपाक्ष पुनः निष्ठापूर्वक तपस्यामा लीन भयो।

अन्त्यमा भगवान् शिव प्रसन्न भई प्रकट भए र भने: "तिमी आर्यघाटको कुण्डमा बस। जब म मृगरूप लिएर आउनेछु, मलाई छुन सके तिम्रो पापमोचन हुनेछ।"

तर मृग तीव्र गतिमा दौडिँदा विरूपाक्षले छुन सकेन र मृगसँगै कुण्डमा हाम फाल्यो। कुण्डको पिँधमा ऊ आधा शरीर जमिनमुनि पुरिएको शिला बन्यो।

पशुपति आर्यघाटमा रहेको विरूपाक्षको मूर्ति कलियुगको अन्त्यसँगै बिस्तारै जमिनबाट माथि निस्कँदैछ। जब त्यो मूर्ति पूर्ण रूपमा जमिनबाहिर निस्कनेछ, तब कलियुग समाप्त भई सत्ययुगको सुरुवात हुने धार्मिक विश्वास छ।