विक्रमशील विहार

काशीका प्रख्यात तान्त्रिक विद्वान् धर्मश्रीमित्र प्राचीन विक्रमशील विहारमा बसेर बौद्ध ग्रन्थ र मन्त्रहरूको गूढ अध्ययन गर्दथे।

उनले मन्त्रहरूको नियमित पाठ गरे पनि त्यसभित्रको गहिरो अर्थ र रहस्य बुझ्न सकेका थिएनन्। मन्त्रको वास्तविक मर्म बोधिसत्व मञ्जुश्रीबाट मात्र थाहा पाउन सकिन्छ भन्ने जानेर उनी मञ्जुश्रीको खोजीमा महाचीनतर्फ प्रस्थान गरे।

नेपाल उपत्यकाको स्वयम्भू क्षेत्रनजिक पुग्दा उनले खेतमा एउटा अनौठो दृश्य देखे — एक हलीले हलोमा सिंह र बाघ नारेर बाँझो खेत जोतिरहेको थियो। धर्मश्रीमित्रले हलीसँग महाचीन जाने बाटो सोधे।

हलीले भन्यो: "महाचीन जाने बाटो यही हो, तर आज साँझ परिसक्यो। बाटोमा हिउँ र भीरपहारा छन्। आजको रात मेरो घरमा बास बस्नुहोस्।"

धर्मश्रीमित्र त्यसै हलीसँग नजिकैको विहारमा पुगे। मध्यरातमा हली र उनकी पत्नीबीच भएको आध्यात्मिक संवाद सुनेर धर्मश्रीमित्र चकित भए — ती हली अरू कोही नभएर स्वयं बोधिसत्व मञ्जुश्री थिए, जो आफ्नो भक्तलाई ज्ञान दिन त्यहाँ प्रकट भएका थिए।

भोलिपल्ट बिहान धर्मश्रीमित्रले मञ्जुश्रीको पाउमा परेर दीक्षा लिए। मञ्जुश्रीले उनलाई मन्त्रको गूढ अर्थ सम्झाएर प्रबुद्ध बनाए। पछि धर्मश्रीमित्रले त्यहीँ एउटा भव्य बौद्ध मन्दिर र विहार निर्माण गराए, जसलाई 'विक्रमशील विहार' (थाम्बही/भगवान् बहाल) भनियो।