पारावत महाविहार

काठमाडौँका केशचन्द्र नामका एक धनी युवक जुवाको कुलतमा फसेर आफ्नो सम्पूर्ण पैतृक सम्पत्ति हारेर कंगाल बनेका थिए।

भोक टार्न उनी ठमेलमा बस्ने आफ्नी दिदीको घरमा जाने गर्दथे। दिदीले भाइलाई सुध्रिने आशामा माया गरेर सुन-चाँदीका थालमा मीठो भोजन खुवाउँथिन्। तर केशचन्द्रले त्यो थालसमेत चोरेर जुवामा दाउ लगाउँदै हार्ने गर्दथे।

एक दिन दिदीले दिक्क भएर भात भुइँमै पस्किदिइन्। लज्जित र दुःखी भएका केशचन्द्रले त्यो भात आफ्नो पटुकामा पोको पारेर जङ्गलतर्फ लागे।

जङ्गलको एउटा ठूलो रूखमुनि पुगेर उनले त्यो गिलो भात सुकाउन एउटा फराकिलो ढुङ्गामाथि फिँजाए र आफू छहारीमा सुते। तर उनी निदाइरहेको बेला जङ्गलका परेवाहरू आएर त्यो सम्पूर्ण भात खाइदिए।

ब्युँझिएर रित्तो ढुङ्गो देखेपछि भोक र शोकले केशचन्द्र डाँको छोडेर रुन थाले। उनको त्यो विलाप देखेर परेवाहरूको मनमा दया जाग्यो। परेवाहरूले आपसमा सल्लाह गरी त्यही ढुङ्गामाथि सुनको विष्ठा गरिदिए।

केशचन्द्रले ढुङ्गाभरि सुनको थुप्रो देखेर छक्क परे। त्यति धेरै सुन एक्लै बोक्न नसकिरहेका बेला त्यहाँ नरभक्षी गुरुमापा राक्षस आइपुग्यो। केशचन्द्रले जुक्ति निकालेर भने: "राक्षसराज, तिमीले दिनहुँ सिकार खोज्दै हिँड्नु पर्दैन। यो सुन बोकेर मेरो घर पुर्‍याइदेऊ, म तिमीलाई आजीवन दिनको एक राँगो र मुरी भात खान दिनेछु।"

गुरुमापा राजी भयो र सुन बोकेर काठमाडौँ ल्यायो। त्यसै अकूत सुनबाट केशचन्द्रले परेवाहरूको सम्मानमा एउटा भव्य बौद्ध विहार बनाए, जसलाई 'पारावत महाविहार' (इटुम्बहाल) भनियो।