मिथिला
निमि राजाको देहबाट मिथि राजा जन्मी मिथिला देश बनेको कथा।
मिथिला
प्राचीन कालमा इक्ष्वाकु वंशका प्रतापी राजा निमिले एक दीर्घकालीन महायज्ञ गर्ने संकल्प गरे। उनले आफ्ना कुलगुरु महर्षि वशिष्ठलाई पुरोहित बन्न निमन्त्रणा पठाए। तर वशिष्ठ पहिले नै देवराज इन्द्रको यज्ञमा जान वचनबद्ध भएकाले पछि आउने जानकारी दिए।
राजा निमि यज्ञको शुभ साइत टार्न चाहँदैनथे। त्यसैले उनले महर्षि गौतम र याज्ञवल्क्यलाई पुरोहित बनाई यज्ञ सुरु गरे र समयमै भव्य रूपमा सम्पन्न गरे।
इन्द्रको यज्ञ सकेर फर्किएका वशिष्ठले आफ्नो प्रतीक्षा नगरी यज्ञ सम्पन्न भएको देखेर ज्यादै क्रुद्ध भए। उनले यजमान राजा निमिलाई श्राप दिए: "गुरुको अनादर गरी सम्पन्न गरिएको यो यज्ञ निष्फल होस् र तिम्रो भौतिक देह तत्काल नष्ट होस्!" प्रतिशोधमा राजा निमिले पनि गुरुलाई देहत्यागको श्राप दिए।
ऋषिको श्रापले राजा निमिको शरीर निष्प्राण भयो। तर उनी निःसन्तान भएकाले राज्य अराजक हुने भयले भृगु, भरद्वाज, गौतम, वाल्मीकि र याज्ञवल्क्य आदि महर्षिहरू गम्भीर चिन्तामा परे।
उनीहरूले गंगा आदि पवित्र नदीहरूको जल आवाहन गरी गंगासागरको सृष्टि गरे र राजा निमिको पार्थिव शरीरलाई त्यसमा राखेर मन्थन गर्न थाले।
शरीर मन्थन गर्दा त्यसबाट एक अत्यन्त तेजस्वी बालक प्रकट भए। 'मन्थन' बाट उत्पन्न भएकाले ती बालकको नाम 'मिथि' राखियो। राजा मिथिले स्थापना गरेको राज्यको नाम 'मिथिला' रहन गयो। देहविहीन पिताबाट जन्मेका हुनाले उनी र उनका वंशजहरूलाई 'विदेह' भनियो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
स्थाननाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।