मणिचूडगिरि
निधारको मणि दान गरी प्रजाको रोग निको पार्ने दानी राजा मणिचूड र वज्रयोगिनीको कथा।
मणिचूडगिरि
शंखपुर राज्यमा मणिचूड नामका परम धर्मात्मा र प्रख्यात दानी राजा राज्य गर्दथे। उनी दीनदुःखीलाई दान दिन र धर्मकर्म गर्न सधैं तत्पर रहन्थे। उनको जन्मजात ललाटमै एउटा चम्किलो दिव्य मणि थियो, जसका कारण उनको नाम मणिचूड रहन गएको थियो।
एकपटक उनले यज्ञकुण्डबाट निस्केको भोको दैत्यलाई तृप्त पार्न आफ्नै शरीरको मासु काटेर दिएका थिए भने अर्कोपटक मरीचि ऋषिलाई आफ्नी महारानी पद्मावतीसमेत दान दिएका थिए।
त्यसै समयमा छिमेकी खोप्रिङ राज्यमा कुष्ठरोगको भयानक महामारी फैलियो। हजारौँ मानिसहरू त्यस असाध्य रोगको चपेटामा परेर छटपटाउन लागे। राज्यका ज्योतिषी र वैद्यहरूले राजालाई सल्लाह दिए: "छिमेकी राजा मणिचूडको निधारमा रहेको दिव्य मणि पखालेको पानी छर्कन पाए मात्र यो महामारी शान्त हुन सक्छ।"
खोप्रिङका राजाले मणि माग्न चारजना ब्राह्मणहरूलाई मणिचूडकहाँ पठाए। त्यसबेला राजा मणिचूड उत्तरतर्फको अग्लो पर्वतमा एकान्त तपस्या गरिरहेका थिए। ब्राह्मणहरूले पर्वतको चुलीमा पुगेर जनताको प्राण रक्षाका लागि राजासँग निधारको मणि मागे।
परम दानी राजा मणिचूडले रत्तिभर नहिचकिचाई भने: "यदि मेरो मणिले हजारौँ दुःखीको ज्यान बच्छ भने म सहर्ष दिन्छु। आरा ल्याएर मेरो ललाट चिरी मणि निकाल।"
ब्राह्मणहरूले आरा चलाउन लाग्दा राजाको अद्भूत त्याग देखेर आकाशमा दिव्य प्रकाश छरियो र साक्षात् देवी वज्रयोगिनी प्रकट भइन्।
देवीले प्रसन्न भएर भनिन्: "हे धर्मात्मा मणिचूड, तिम्रो यो महान् त्याग र करुणाले संसारलाई नयाँ बाटो देखाएको छ। तिमीले तपस्या गरेको यो पर्वत अबदेखि मणिचूडगिरि नामले अमर रहनेछ र म स्वयं यहाँ मणिजोगिनीका रूपमा सधैं वास गर्नेछु।"
यति भनी देवी अन्तर्ध्यान भइन्। राजाको निधारको मणि सुरक्षित रूपमा निकालेर खोप्रिङका जनतालाई कुष्ठरोगबाट मुक्ति दिलाइयो र राजा मणिचूडको नाम इतिहासमा सदाका लागि अमर भयो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
स्थाननाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।