ध्यानोच्चगिरि
स्वयम्भू ज्योति हेरी सिखी बुद्धले ध्यान गरेको डाँडो ध्यानोच्चगिरि (चन्द्रागिरि) बनेको कथा।
ध्यानोच्चगिरि
विपस्वी बुद्ध स्वदेश फर्केपछि उनले नागह्रदमा रोपेको कमलको बीज टुसाउन थाल्यो। केही समयपछि पानीमाथि हजार पत्र भएको दिव्य कमल फुल्यो र त्यसै पुष्पको बीचबाट अलौकिक स्वयम्भू ज्योति प्रकट भयो।
आकाशमा आश्विन पूर्णिमाको चन्द्रमा चम्किरहेको थियो भने तल नागह्रदको बीचमा स्वयम्भू ज्योतिको अपार प्रकाश छरिएको थियो। स्वयम्भू ज्योतिको महिमा फैलिँदै जाँदा अरुणपुरीबाट सिखी बुद्ध आफ्ना शिष्यहरूसहित यहाँ आइपुगे।
मेष संक्रान्तिका दिन सिखी बुद्ध दक्षिणतर्फको अग्लो पर्वतमा उक्लिए र त्यहीँबाट तालमा चम्किरहेको स्वयम्भू ज्योतिको दर्शन गरे। त्यो अलौकिक दृश्य देखेर उनी त्यही पर्वतको शिखरमा ध्यानमग्न भए र समाधि प्राप्त गरी मोक्ष भए।
सिखी बुद्धले ध्यानमा लीन भई तपस्या गरेको हुनाले त्यो पर्वतलाई ध्यानोच्चगिरि भनियो। पछि सतीदेवी पार्वतीले शिवजीलाई पतिको रूपमा पाउन यहीँ चन्दन घोटेर तपस्या गरिन् र शिवजीको साक्षात्कार पाइन्। त्यसैले पछि यो डाँडा चन्द्रागिरि नामले प्रख्यात भयो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
स्थाननाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।