स्थाननाम

हिमालय

सृष्टिको आरम्भमा जलमग्न संसारमा माछा र चट्टानबाट हिमालय पर्वत शृंखला सिर्जना भएको कथा।

हिमालय

सृष्टिको आदिम कालमा संसार जताततै अथाह जलले ढाकिएको थियो। चारैतिर पानीबाहेक केही थिएन। तब ईश्वरले पृथ्वी सिर्जना गर्ने संकल्प गरे र पोरोमियोम्फामीलाई बोलाई सृष्टि रचनाको आदेश दिए।

ईश्वरको आज्ञाअनुसार सबैभन्दा पहिले पानीको गहिराइमा मुसेखासेखाना नामको विशाल माछा बनाइयो। त्यसको माथि मुजिनाखियोंगना र त्यसपछि ओकवानामा नामको अर्को शक्तिशाली माछा राखियो, जसमा सम्पूर्ण पृथ्वीलाई थाम्ने अद्भूत शक्ति थियो।

त्यस माछाको पिठिउँमा मुपुग्लुंगथेपुग्लुंग नामको विशाल ढुङ्गा स्थिर गरियो। त्यसमाथि सुरोप्लुंगखोरोप्लुंग नामको अत्यन्त कडा र अग्लो चट्टान खडा गरियो।

पानीमाथि त्यस चट्टानको टुप्पो मात्र देखिन थाल्यो। त्यसपछि त्यस चुचुरालाई नौ थरी माटोले छोपियो। बिस्तारै बालुवाको सेतो समथर मैदान फैलियो र हरियाली छाउन चउरभरि दुबो उम्रियो।

यसरी पृथ्वी एउटा विशाल र सम्म परेको समथर धरातल बन्यो। त्यसका चारै दिशामा चार महासागर फिँजिए — पूर्वमा पोसंथार, पश्चिममा पुर्णिला, उत्तरमा थोसिंग र दक्षिणमा तेमेन।

तर जताततै असीम निलो जल र समथर जमिन मात्र देख्दा पोरोमियोम्फामीलाई यो सृष्टि उराठलाग्दो लाग्यो। प्रकृतिको सौन्दर्य बढाउन उनले कतै अग्ला त कतै होचा पहाडहरू हुनुपर्ने इच्छा गरे।

उनले सियाक्पे नामक सुन्दर थुम्को र तेम्वे नामको धरातल बनाए। त्यसपछि क्रमशः कांगपालुंग र कोहिजोंग जस्ता भव्य चुचुराहरू खडा गरिए। अन्त्यमा उत्तरतर्फ आठवटा विशाल हिमशृङ्खलाहरू सिर्जना भए।

ती सबै पर्वतशृङ्खलाहरू हिउँको सेतो पछ्यौराले ढाकिए। यसरी सम्पूर्ण पृथ्वीको चम्किलो शिरताज बनेर हिमालयको उत्पत्ति भयो।

सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।

स्थाननाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।

जातमात्रोच्च (जामाचो)नागराजहरूको वास रहेको नागह्रदमा विपस्वी बुद्धले कमलको बीज रोपी जातमात्रोच्च पर्वत बनेको कथा।ध्यानोच्चगिरिस्वयम्भू ज्योति हेरी सिखी बुद्धले ध्यान गरेको डाँडो ध्यानोच्चगिरि (चन्द्रागिरि) बनेको कथा।फुलोच्चगिरि (फुलचोकी)विश्वभू बुद्धले लाख फूल चढाई भविष्यवाणी गरेको डाँडो फुलोच्चगिरि (फुलचोकी) बनेको कथा।पद्मगिरिमञ्जुश्रीले पहाड काटी नागह्रदको पानी बगाएपछि कमल आकारको पद्मगिरि प्रकट भएको कथा।मणिचूडगिरिनिधारको मणि दान गरी प्रजाको रोग निको पार्ने दानी राजा मणिचूड र वज्रयोगिनीको कथा।धान्यगिरि (वार्डाँ)धानको विशाल थुप्रो माटो भई वाडों (धान्यगिरि) बनेको राक्षसको कथा।