ललितपत्तन
कुरूप घाँसी ललित गोरीकुण्डमा स्नान गरी रूपवान् भई ललितपत्तन बसालेको कथा।
ललितपत्तन
उहिले ललितारण्यको घना जंगलमा एक ज्यादै कुरूप घाँसी नित्य घाँस काट्न जान्थ्यो। एक दिन घाँसको भारी बोक्ने नोल (खर्पनको काठ) जमिनमा गाडेर ऊ प्यास मेटाउन पानीको खोजीमा हिँड्यो।
जंगलको बीचमा उसले कञ्चन जलले भरिएको एउटा दिव्य कुण्ड (गोरीकुण्ड) फेला पायो। तृष्णा मेटेर जब ऊ त्यस कुण्डमा स्नान गर्न पस्यो, त्यसको अलौकिक जलस्पर्शले उसको सम्पूर्ण कुरूपता हटेर ऊ अत्यन्त कान्तिमान् र सुन्दर रूपवान् पुरुष बन्यो।
उसले जमिनमा गाडेको नोल उखेल्न खोज्दा त्यो जमिनमै स्थिर भई कामेश्वर महादेवको शिला बनिसकेको थियो। ऊ घाँसको भारी लिएर दरबारअगाडि पुग्दा राजा वीरदेवले उसको अप्रत्याशित सौन्दर्य देखेर सोधपुछ गरे। घाँसीले कुण्डको सम्पूर्ण रहस्य बतायो।
त्यसै रात राजाले सपनामा सर्वेश्वर महादेवको दिव्य आज्ञा पाए: "त्यो पावन गोरीकुण्डको वरिपरि एउटा भव्य नगर बसाऊ र त्यसको नाम ललितपत्तन राख।"
राजा वीरदेवले त्यसै रूपवान् घाँसी 'ललित' को अगुवाइमा जंगल फाँडेर भव्य सहर, पोखरी, धारा, विहार र मन्दिरहरू निर्माण गराए। पछि त्यही सुन्दर नगर 'ललितपत्तन' वा 'ललितपुर' (पाटन) का नामले संसारभर प्रख्यात भयो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
स्थाननाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।