गोकर्ण
पितृ खोज्दै हिँडेका दन्तुरले पिण्डदान गरी गोकर्ण तीर्थ स्थापना भएको कथा।
गोकर्ण
उहिले दन्तुर नामको एक युवक थियो। समाजका मानिसहरूले उसलाई "बाबु नभएको" भन्दै बारम्बार गिल्ला र हेला गर्दथे। लोकको अपमान सहन नसकी ऊ ऋषि पुलहको आश्रममा पुग्यो र आँसु झार्दै आफ्नो वेदना सुनायो।
ऋषि पुलहले दयार्द्र भएर उसलाई सम्झाए: "वाग्मती नदीको किनारमा पितामह नामको पवित्र तीर्थ छ। त्यहाँ भाद्र कृष्ण औंसीका दिन विधिपूर्वक श्राद्ध र पिण्डदान गर्नाले पितृहरूको उद्धार हुन्छ र गोकर्णेश्वर महादेवको कृपाले तिमीलाई पनि शान्ति मिल्नेछ।"
दन्तुर त्यस पावन तीर्थमा पुगेर स्नान गरी कुश र तिल हातमा लिएर पिण्डदान गर्न बस्यो। पिण्ड अर्पण गर्नासाथ धेरैजना पितृहरू प्रकट भएर पिण्ड लिन अघि सरे। आफ्नो वास्तविक पिता को हो भनी दन्तुर अन्योलमा पर्यो। तब विश्रवा ऋषिको योगबलले स्वयं ब्रह्माजी त्यहाँ प्रकट भए र दन्तुरलाई उसका वास्तविक पिता चिनाइदिए।
दन्तुरले भक्तिपूर्वक आफ्ना पितालाई पिण्डदान गर्यो। गोकर्णेश्वरमा गरिएको यस सत्कर्मको फलले ऊ त्यसै जन्ममा एक चक्रवर्ती राजा बन्न सफल भयो।
यस तीर्थको माहात्म्य सुनाउँदै ऋषि पुलहले अर्को कथा पनि भने: पाञ्चाल देशका राजा वृषकर्ण र उनका उद्दण्ड छोरा गोकर्णबीच सधैं झगडा हुन्थ्यो। रिसको झोंकमा दुवैले एकअर्कालाई "नर्कमा बास होस्" भनी सरापेका थिए।
मृत्युपछि दुवै बाबुछोरा आफ्नै श्रापको फलले नर्कको घोर यातना भोग्न पुगे। नर्कबाट मुक्तिका लागि गोकर्णले गगनगञ्ज बोधिसत्वको पुकार गर्यो।
बोधिसत्वले प्रकट भएर उपाय बताए: "वाग्मती र चन्द्रभागाको पवित्र दोभानमा जाऊ। त्यहाँ गोकर्णेश्वर महादेवको स्थापना गरी बाबुको नाममा पिण्डदान गर, तिम्रो कुलको उद्धार हुनेछ।"
गोकर्णले आज्ञानुसार वाग्मती किनारमा पुगेर गोकर्णेश्वर महादेवको स्थापना गर्यो र पिण्डदान दियो। यसरी बाबुछोरा दुवै नर्कको यातनाबाट मुक्त भए र त्यो पवित्र तीर्थ गोकर्ण नामले संसारभर प्रख्यात भयो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
स्थाननाम र यससँग जोडिएका अन्य कथा।