धान्यपूर्णिमा (योमरीपुन्ही)
धनी सुचन्द्रकी पत्नीले कुबेरलाई खुवाएपछि अन्न-धन बढी योमरी पुन्ही चलेको कथा।
धान्यपूर्णिमा (योमरीपुन्ही)
पाञ्चाल देशका सुचन्द्र नामका धनी व्यापारीकी शीलवती पत्नीको उदारता जाँच्न धनका देवता कुबेर गरिब मगन्तेको भेषमा आए। सुचन्द्रकी पत्नीले ती मगन्तेलाई श्रद्धापूर्वक न्यानो वस्त्र र पेटभरि मीठो भोजन गराइन्।
खुसी भएका कुबेरले आफ्नो वास्तविक स्वरूप देखाई वरदान दिए: "नयाँ धानको चामलको पिठोभित्र चाकु र तिलको लेदो भरेर विशेष आकारको रोटी बनाउनू, जसलाई 'योमरी' (मनपर्ने रोटी) भनिनेछ। धान्यपूर्णिमाका दिन योमरी चढाएर भकारीमा पूजा गरेमा तिम्रो घरमा अन्न र धनको कहिल्यै अभाव हुनेछैन।"
सुचन्द्रको परिवारले त्यसैअनुसार गर्दा उनीहरूको घर अन्न र धनले भरियो। त्यसै दिनदेखि नेवार समुदायमा नयाँ धान भित्र्याएपछि मंसिर शुक्ल पूर्णिमाका दिन 'योमरी पुन्ही' (धान्यपूर्णिमा) मनाउने परम्परा बस्यो।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
उत्सवपर्व र यससँग जोडिएका अन्य कथा।