शृंगभेरीजात्रा (नेकूजात्रा)
राजा सिंहकेतु र रानी सुलक्षणाको अहिंसासँग जोडिएको नेकूजात्राको कथा।
शृंगभेरीजात्रा (नेकूजात्रा)
राजा सिंहकेतु सिकार खेल्ने लतका कारण मरेपछि अर्को जन्ममा राँगो भएर जन्मिए। उनकी पूर्वजन्मकी पतिव्रता रानी सुलक्षणा एक ब्राह्मणकन्या (रूपवती) का रूपमा जन्मिइन्।
आफ्नो पूर्वजन्मको ज्ञान भएकी रूपवतीले त्यो राँगो नै आफ्नो पूर्वजन्मको पति भएको थाहा पाएर निष्ठापूर्वक सेवा गरिन्। तर भीरबाट लडेर राँगो मरेपछि उनी विलाप गर्न लागिन्।
बोधिसत्वले प्रकट भएर सम्झाउनुभयो: "शोक नगर, राँगाको अस्थिपञ्जरमाथि चैत्य बनाऊ र त्यसको सिङको बाजा बनाएर बजाउँदै चैत्यको परिक्रमा गर, तिम्रो पतिको मोक्ष हुनेछ।"
रूपवतीले राँगाको सिङबाट बनेको बाजा (नेकू) बजाउँदै २१ दिनसम्म चैत्यको परिक्रमा गर्दा राँगो पापमुक्त भई दिव्य देवस्वरूपमा प्रकट भयो।
त्यसै बेलादेखि गुँला महिनामा बौद्धमार्गीहरूले सिङको बाजा बजाउँदै चैत्य परिक्रमा गरी 'नेकूजात्रा' (शृंगभेरीजात्रा) मनाउने गर्दछन्।
सूचना: यी परम्परागत नेपाली लोककथा (किम्बदन्ती) हुन्, जो पुस्तौँदेखि मुखबाट मुखमा चलिआएका छन्। यी वास्तविक ऐतिहासिक घटनासँग मिल्न पनि सक्छन्, नमिल्न पनि — तर नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा यिनलाई भनिँदै र विश्वास गरिँदै आइएको छ।
सम्बन्धित किम्बदन्ती
उत्सवपर्व र यससँग जोडिएका अन्य कथा।