बत्तीसपुतली

विशालनगरका राजा विक्रमादित्य परम धर्मात्मा, त्यागी र न्यायप्रेमी शासक थिए। उनले देवीको कठोर साधना र आत्मोत्सर्ग गरेर एउटा दिव्य न्यायसिंहासन प्राप्त गरेका थिए।

त्यस सिंहासनमा बत्तीस लक्षणले युक्त बत्तीस पुतलीहरू (परीहरू) कुँदिएका थिए। राजा विक्रमादित्य त्यही सिंहासनमा बसेर प्रजालाई निष्पक्ष र सत्य न्याय दिन्थे। उनको शासनकालमा सबै प्रजा सुखी र ऋणमुक्त थिए।

विक्रमादित्यको देहावसानपछि त्यो दिव्य सिंहासन जमिनमुनि पुरिएर अज्ञात भयो।

कालान्तरमा राजा भोजले जमिन खन्दा त्यो अनुपम सिंहासन फेला पारे। घमण्डले चूर भएका राजा भोज जब त्यसमा बस्न अघि सर्थे, तब ती बत्तीस पुतलीहरू पालैपालो जीवन्त भई प्रकट हुन्थे। उनीहरूले विक्रमादित्यको महान् त्याग, उदारता र निष्पक्ष न्यायका बत्तीसवटा कथाहरू सुनाउँदै राजा भोजलाई आत्मसमीक्षा गर्न लगाउँथे।

अन्त्यमा राजा भोजले आफ्नो अयोग्यता स्वीकार गरेपछि ती बत्तीसै पुतलीहरू सिंहासनसहित आकाशतर्फ उडेर अलप भए। त्यो ऐतिहासिक न्यायपीठ रहेको पवित्र स्थानलाई आज 'बत्तीसपुतली' भनिन्छ।