8. महागौरी

ध्यान-मन्त्र

श्वेते वृषे समारूढा श्वेताम्बरधरा शुचिः। महागौरी शुभं दद्यान्महादेवप्रमोददा॥

श्वेत वृषभमा आरूढ, श्वेत वस्त्र धारण गर्ने, पवित्र, महादेवलाई प्रमोद दिने महागौरीले शुभ दिनुहोस्।

माता दुर्गाको आठौँ शक्तिको नाम महागौरी हो। उहाँको वर्ण पूर्णतः गौर छ। यो गौरताको उपमा शम्भु, चन्द्र र कुन्दको फूलसँग दिइएको छ। उहाँको आयु आठ वर्ष मानिएको छ — 'अष्टवर्षा भवेद् गौरी'। उहाँका समस्त वस्त्र र आभूषण आदि पनि श्वेत छन्। उहाँका चार भुजा छन्। उहाँको वाहन वृषभ हो। उहाँको माथिल्लो दाहिने हातमा अभय-मुद्रा र तल्लो दाहिने हातमा त्रिशूल छ। माथिल्लो बायाँ हातमा डमरू र तल्लो बायाँ हातमा वर-मुद्रा छ। उहाँको मुद्रा अत्यन्त शान्त छ।

आफ्नो पार्वती-रूपमा उहाँले भगवान् शिवलाई पतिको रूपमा प्राप्त गर्न ठूलो कठोर तपस्या गर्नुभयो। उहाँको प्रतिज्ञा थियो — "वृणेऽहं वरदं शम्भुं नान्यं देवं महेश्वरात्।" (नारद-पञ्चरात्र) गोस्वामी तुलसीदासजीका अनुसार पनि उहाँले भगवान् शिवको वरणका लागि कठोर सङ्कल्प लिनुभएको थियो —

जन्म कोटि लगि रगर हमारी। बरउँ संभु न त रहउँ कुँआरी॥

करोडौँ जन्मसम्म मेरो शरीर यस्तै रहोस् — म शम्भुलाई वरण गर्नेछु, नत्र कुँआरी नै रहनेछु।

यस कठोर तपस्याको कारण उहाँको शरीर एकदमै कालो भयो। उहाँको तपस्याबाट प्रसन्न र सन्तुष्ट भएर जब भगवान् शिवले उहाँको शरीरलाई गङ्गाजीको पवित्र जलले मलेर धुनुभयो, तब त्यो विद्युत्-प्रभाझैँ अत्यन्त कान्तिमान् — गौर — भयो। त्यहीबेलादेखि उहाँको नाम महागौरी रह्यो।

दुर्गापूजाको आठौँ दिन महागौरीको उपासनाको विधान छ। उहाँको शक्ति अमोघ र सद्यः फलदायिनी छ। उहाँको उपासनाले भक्तका सबै कल्मष धुलिन्छन्। उसका पूर्वसञ्चित पाप पनि विनष्ट हुन्छन्। भविष्यमा पाप-सन्ताप, दैन्य-दुःख उसको नजिक कहिल्यै आउँदैनन्। ऊ सबै प्रकारले पवित्र र अक्षय पुण्यको अधिकारी हुन्छ।

माता महागौरीको ध्यान-स्मरण, पूजन-आराधन भक्तका लागि सर्वविध कल्याणकारी छ। हामीले सधैँ उहाँको ध्यान गर्नुपर्छ। उहाँको कृपाले अलौकिक सिद्धि प्राप्त हुन्छन्। मनलाई अनन्यभावले एकनिष्ठ गरी मानिसले सधैँ उहाँकै पादारविन्दको ध्यान गर्नुपर्छ। उहाँ भक्तको कष्ट अवश्य दूर गर्नुहुन्छ। उहाँको उपासनाले आर्तजनका असम्भव काम पनि सम्भव हुन्छन्। त्यसैले उहाँको चरणको शरण पाउन हामीले सर्वविध प्रयत्न गर्नुपर्छ। पुराणमा उहाँको महिमाको प्रचुर आख्यान गरिएको छ। उहाँ मानिसको वृत्तिलाई सततिर प्रेरित गरी असत्को विनाश गर्नुहुन्छ। हामीले प्रपत्तिभावले सधैँ उहाँको शरणागत बन्नुपर्छ।