रुद्राक्षशिवअध्यात्मनेपाली ज्योतिषरुद्राक्ष माहात्म्य
श्री रुद्राक्ष माहात्म्य: शिवको अश्रुबिन्दु, भेद र धारण विधि
रुद्राक्ष हिन्दू धर्ममा केवल एक दाना मात्र होइन, यो साक्षात् भगवान शिवको स्वरूप र उहाँको करुणाको प्रतीक हो। रुद्राक्षको पौराणिक उत्पत्ति, १ देखि १४ मुखी रुद्राक्षको विस्तृत विवरण, अधिपति देवता र धारण गर्ने मन्त्रसहितको गहन लेख।
न
नेपाल ज्योतिष टिमसाझा गर्नुहोस्:
रुद्राक्ष हिन्दू धर्ममा केवल एक दाना मात्र होइन, यो साक्षात् भगवान शिवको स्वरूप र उहाँको करुणाको प्रतीक हो। 'रुद्र' (शिव) र 'अक्ष' (आँखा) मिलेर बनेको यो शब्दले भगवान शिवको आँसुबाट यसको उत्पत्ति भएको संकेत गर्दछ। यस लेखमा शास्त्रहरूमा वर्णित रुद्राक्षको रहस्य, यसका प्रकार र मन्त्रसहित धारण गर्ने विधिलाई विस्तारमा चर्चा गरिएको छ।
१. पौराणिक उत्पत्ति: शिवको आँसु
रुद्राक्ष जाबालोपनिषद् र शिव पुराण अनुसार, पूर्वकालमा 'त्रिपुर' नामक असुरको वध गर्नका लागि भगवान शिवले हजारौं दिव्य वर्षसम्म आँखा नझिम्काई कठोर तपस्या (अघोर अस्त्रको चिन्तन) गर्नुभयो। जब उहाँले आफ्ना नेत्रहरू खोल्नुभयो, तब उहाँको मन व्याकुल भयो र नेत्रबाट जलका केही थोपाहरू (आँसु) पृथ्वीमा खसे। तिनै आँसुका थोपाहरूबाट ३८ प्रकारका रुद्राक्षका वृक्षहरू उत्पन्न भए।
भगवान शिवले भन्नुभएको छ: "रुद्राक्षको नाम उच्चारण गर्दा मात्र पनि १० गाई दान गरेको फल मिल्छ। यसलाई देख्दा र छुँदा त्यो भन्दा दोब्बर पुण्य मिल्छ, र धारण गर्दा अनन्त फल प्राप्त हुन्छ।"
२. रुद्राक्षको वर्गीकरण र परीक्षा
शास्त्रले रुद्राक्षलाई यसको आकार, रङ्ग र गुणको आधारमा वर्गीकरण गरेको छ:
क) वर्ण (रङ्ग) अनुसार (जाति भेद):
- सेतो (ब्राह्मण): जसले शान्ति र ज्ञानको खोजी गर्छन्।
- रातो (क्षत्रिय): जसले शक्ति र पराक्रम चाहन्छन्।
- पहेँलो (वैश्य): जसले धन र व्यापार वृद्धि गर्न चाहन्छन्।
- कालो (शूद्र): जसले सेवा र आरोग्य चाहन्छन्।
ख) आकार अनुसार:
- उत्तम: अमलाको फल जत्रो आकार भएको।
- मध्यम: बयरको दाना जत्रो।
- कनिष्ठ: चनाको दाना जत्रो।
ग) असल रुद्राक्षको लक्षण:
ग्रन्थहरूका अनुसार, जुन रुद्राक्ष प्राकृतिक रूपमै प्वाल परेको हुन्छ, त्यो उत्तम हो। जो चिल्लो, बलियो, रौँ (काँडा) भएको र गोलो हुन्छ, त्यो शुभ हुन्छ। कीराले खाएको, फुटेको, काँडा नभएको वा मानिसले प्वाल पारेको रुद्राक्ष धारण गर्नुहुँदैन।
३. १ देखि १४ मुखी रुद्राक्ष: देवता, फल र पाप नास
रुद्राक्ष धारण विधि र रुद्राक्ष जाबालोपनिषद् मा १ देखि १४ मुखी रुद्राक्षको विशेष देवता र मन्त्रहरू बताइएका छन्।
| रुद्राक्ष | अधिपति देवता | ग्रह/शक्ति | फल र पाप नास (Scriptural Benefits) |
|---|---|---|---|
| १ मुखी | परमशिव | परब्रह्म | यो साक्षात् शिव स्वरूप हो। यसले ब्रह्महत्या जस्तो महापाप नाश गर्छ। इन्द्रियहरूलाई वशमा राख्छ र मोक्ष प्रदान गर्छ। |
| २ मुखी | अर्धनारीश्वर | शिव-शक्ति | यसले गोहत्या (गाई मारेको) पाप मेटाउँछ। दाम्पत्य जीवन र मानसिक शान्तिका लागि उत्तम। |
| ३ मुखी | अग्नि | तीन अग्नि | यसले स्त्री-हत्या को पाप नाश गर्छ। यो धारण गर्नाले अग्निदेव प्रसन्न हुनुहुन्छ र तेज बढ्छ। |
| ४ मुखी | ब्रह्मा | चार वेद | यसले नर-हत्या (मान्छे मारेको) पाप काट्छ। यसले सृजनात्मक शक्ति, बुद्धि र ज्ञान बढाउँछ। |
| ५ मुखी | कालाग्नि रुद्र | पञ्चब्रह्म | यो सबैभन्दा सुलभ र महत्त्वपूर्ण छ। यसले अभक्ष्य भक्षण र अगम्यागमन को पाप नाश गर्छ। |
| ६ मुखी | कार्तिकेय | गणेश/शक्ति | यसलाई दाहिने पाखुरामा बाँध्नुपर्छ। यसले भ्रूणहत्या पाप नाश गर्छ। ज्ञान र वीर्य (शक्ति) बढाउँछ। |
| ७ मुखी | अनन्त | सप्तमातृका | यो महालक्ष्मीको स्वरूप हो। यसले सुन चोरी गरेको र गोहत्याको पापबाट मुक्ति दिन्छ। दरिद्रता हटाउँछ। |
| ८ मुखी | विनायक (गणेश) | अष्टवसु/गंगा | यसले झूट बोलेको, छल गरेको र गुरुपत्नी गमनको पाप नाश गर्छ। विघ्नबाधा हटाउँछ। |
| ९ मुखी | भैरव | नवदुर्गा | यसलाई बायाँ हातमा लगाउनुपर्छ। यसले यमराजको भय हटाउँछ। शक्ति र ऊर्जा प्रदान गर्छ। |
| १० मुखी | जनार्दन (विष्णु) | यम/दशदिशा | यसले ग्रहदोष, पिशाच र सर्पको भय शान्त गर्छ। दश दिशाबाट रक्षा गर्छ। |
| ११ मुखी | एकादश रुद्र | इन्द्र | यसले हजारौं अश्वमेध यज्ञ गरेको फल दिन्छ। सौभाग्य बढाउँछ र दुर्घटनाबाट बचाउँछ। |
| १२ मुखी | सूर्य | द्वादश आदित्य | यसलाई कान वा कण्ठमा लगाउनुपर्छ। यसले रोग र अग्निको भय हटाउँछ। सूर्यको तेज प्राप्त हुन्छ। |
| १३ मुखी | कामदेव/इन्द्र | विश्वदेव | यसले कामना सिद्धि र भोग विलास प्रदान गर्छ। रसायन सिद्धिमा सफलता दिन्छ। |
| १४ मुखी | हनुमान | परमपद | यो रुद्रको नेत्रबाट उत्पन्न मानिन्छ। यसले समस्त रोग नास गर्छ र अन्त्यमा मोक्ष प्राप्त गराउँछ। |
विस्तृत विवरण (Detailed Insights)
१ मुखीसाक्षात् शिव
२ मुखीअर्धनारीश्वर
३ मुखीअग्नि स्वरूप
४ मुखीब्रह्मा स्वरूप
५ मुखीकालाग्नि रुद्र
६ मुखीकार्तिकेय
७ मुखीमहालक्ष्मी
८ मुखीगणेश स्वरूप
९ मुखीनवदुर्गा
१० मुखीविष्णु स्वरूप
११ मुखीएकादश रुद्र
१२ मुखीसूर्य स्वरूप
१३ मुखीकामदेव
१४ मुखीहनुमान
४. रुद्राक्ष धारण गर्ने मन्त्रहरू (Mantra Vidhi)
ग्रन्थहरूमा स्पष्ट लेखिएको छ कि "मन्त्र बिना रुद्राक्ष धारण गर्नु पाप हो।" मन्त्र बिना धारण गर्दा त्यसको पूर्ण फल प्राप्त हुँदैन।
यहाँ रुद्राक्ष धारण विधि बाट उद्धृत गरिएका विशेष बीज मन्त्रहरू छन्:
- १ मुखी: ॐ ह्रीं नमः
- २ मुखी: ॐ नमः
- ३ मुखी: ॐ क्लीं नमः
- ४ मुखी: ॐ ह्रीं नमः
- ५ मुखी: ॐ ह्रीं नमः
- ६ मुखी: ॐ ह्रीं हूं नमः
- ७ मुखी: ॐ हूं नमः
- ८ मुखी: ॐ हूं नमः
- ९ मुखी: ॐ ह्रीं हूं नमः
- १० मुखी: ॐ ह्रीं नमः नमः
- ११ मुखी: ॐ ह्रीं हूं नमः
- १२ मुखी: ॐ क्रौं क्षौं रौं नमः
- १३ मुखी: ॐ ह्रीं नमः
- १४ मुखी: ॐ नमः
(यदि यी कठिन बीज मन्त्रहरू उच्चारण गर्न गाह्रो भएमा, शिव पुराण अनुसार सबै रुद्राक्षका लागि "ॐ नमः शिवाय" पञ्चाक्षर मन्त्र नै सर्वश्रेष्ठ र पर्याप्त मानिन्छ।)
५. शारीरिक स्थान र संख्या (Dharan Vidhi)
शास्त्र अनुसार शरीरका विभिन्न अंगमा निम्नलिखित संख्यामा रुद्राक्ष धारण गर्दा विशेष फल प्राप्त हुन्छ:
- शिर (मुकुट): ४० दाना।
- कण्ठ (घाँटी): ३२ दाना।
- हृदय (छाती/माला): १०८ दाना।
- कान: ६-६ दाना।
- पाखुरा: १६-१६ दाना।
- नाडी (मणिबन्ध): १२-१२ दाना।
निष्कर्ष
रुद्राक्ष केवल एक आभूषण होइन, यो रक्षा कवच हो। जाबालोपनिषद् भन्छ, "जसले रुद्राक्ष धारण गर्छ, उसले दिन र रातमा गरेका पापहरू नाश हुन्छन् र अन्ततः शिवलोक प्राप्त गर्छ।" श्रद्धापूर्वक, नियम पालना गरी, र माथि दिइएका मन्त्रहरू उच्चारण गरी धारण गर्नाले यस लोकमा सुख, शान्ति, आरोग्य र परलोकमा मोक्ष प्राप्त हुन्छ।
यो लेख Nepal Jyotish द्वारा तयार गरिएको हो। अन्य विषयगत लेखहरू पनि अवलोकन गर्नुहोस्।
Additional Video
Note: The video on this page is our own content, published on the Nepal Jyotish YouTube channel. More videos on our channel