सुतक

सूर्य ग्रहण वा चन्द्र ग्रहणभन्दा अगाडिको अशुभ समयलाई सुतक भनिन्छ। हिन्दू मान्यताअनुसार यस समयमा पृथ्वीको वायुमण्डल दूषित हुन्छ, त्यसैले यसको हानिकारक असरबाट बच्न थप सावधानी अपनाउनु पर्छ।

सूर्य ग्रहणअघि ४ प्रहर र चन्द्र ग्रहणअघि ३ प्रहर सुतक मानिन्छ। एक सूर्योदयदेखि अर्को सूर्योदयसम्म जम्मा ८ प्रहर हुने भएकाले, यो अवधि सूर्य ग्रहणअघि १२ घण्टा र चन्द्र ग्रहणअघि ९ घण्टा हुन आउँछ।

सुतक त्यही ठाउँमा मान्य हुन्छ जहाँ ग्रहण वास्तवमा देखिन्छ।

सुतक र ग्रहणका बेला जुनसुकै किसिमको खानेकुरा — ठोस होस् वा तरल — खान वर्जित हुन्छ। अर्थात् सूर्य ग्रहणअघिको १२ घण्टा र चन्द्र ग्रहणअघिको ९ घण्टा, ग्रहण नसकिँदासम्म केही नखाने चलन छ। तर बालबालिका, बिरामी र वृद्धहरूका लागि यो प्रतिबन्ध एक प्रहर अर्थात् करिब ३ घण्टामा सीमित गरिन्छ।

गर्भवती महिलालाई ग्रहणका बेला बाहिर नजान कडाइका साथ सल्लाह दिइन्छ। मान्यताअनुसार यस समयको दूषण र राहु-केतुको अशुभ प्रभावले गर्भमा रहेको बच्चालाई हानि पुर्‍याउन सक्छ — जसले अपांगता वा गर्भपतनको जोखिम बढाउन सक्छ। गर्भवती महिलालाई कपडा काट्ने वा सिलाउने जस्ता कामहरू पनि नगर्न सल्लाह दिइन्छ, किनकि यसले पनि बच्चामा उस्तै असर पार्छ भन्ने मानिन्छ।

ग्रहणका बेला तेल मालिस गर्ने, पानी पिउने, दिसा-पिसाब गर्ने, कपाल कोर्ने, दाँत माझ्ने र यौन क्रियाकलापमा संलग्न हुने कुरा वर्जित मानिन्छ।

ग्रहणअघि पकाइएको खानेकुरा त्याग्नुपर्छ र ग्रहणपछि ताजा पकाएको खाना मात्र खानुपर्छ। गहुँ, चामल, अन्य अन्न र अचार जस्ता सजिलै फाल्न नसकिने वस्तुहरूमा कुश घाँस वा तुलसीको पात राखेर सुरक्षित राख्न सकिन्छ। ग्रहण सकिएपछि नुहाउनुपर्छ र ब्राह्मणहरूलाई दान वा भेटी दिनुपर्छ, जुन यस समयमा विशेष लाभदायक मानिन्छ।